Pakiet 7. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie

Wariant 7.1. Zachowanie lokalnych ras bydła;
Wariant 7.2. Zachowanie lokalnych ras koni;
Wariant 7.3. Zachowanie lokalnych ras owiec;
Wariant 7.4. Zachowanie lokalnych ras świń.

Opis: Pakiet ma na celu ochronę szczególnie cennych ras/odmian zwierząt gospodarskich, w przypadku których niska liczebność zwierząt hodowlanych stwarza zagrożenie ich wyginięcia. Ochrona zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich w Polsce prowadzona jest na podstawie art. 21 a. Ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (tekst jednolity Dz. U. 02.207.1762 z późniejszymi zmianami).

Lokalne rasy i odmiany zwierząt są doskonale przystosowane do miejscowych, często bardzo trudnych warunków środowiskowych. Mogą one być utrzymywane w warunkach produkcji ekstensywnej i przy ubogich zasobach paszowych dając produkty często o unikalnej jakości. Utrzymanie tych zwierząt umożliwia zagospodarowanie obszarów, które w innym przypadku nie byłyby w ogóle użytkowane. Mają one także duże znaczenie ze względu na rolę jaką pełniły w historii rozwoju regionów, z których się wywodzą i są związane z tradycją oraz kulturą lokalnych społeczności. Pakiet jest podzielony na warianty określone według gatunku zwierząt.

Cel: Zachowanie rodzimych ras zwierząt

Wariant 7.1. Zachowanie lokalnych ras bydła

Opis: Lokalne rasy bydła są doskonale przystosowane do miejscowych, często bardzo trudnych warunków środowiska. Zasługują one na zachowanie i promocję, głównie w systemie produkcji ekstensywnej w gospodarstwach ekologicznych i agroturystycznych, gdzie ich użytkowanie pełni także funkcje pozaprodukcyjne, a zwłaszcza edukacyjne. Lokalne rasy bydła powinny być upowszechniane ze szczególnym uwzględnieniem okolic, gdzie żywe są tradycje ich hodowli i chowu.

Pakiet obejmuje rasy bydła, dla których realizowane są programy hodowlane ochrony zasobów genetycznych: polska czerwona, białogrzbieta, polska czerwono-biała i polska czarno-biała.

Bydło polskie czerwone i białogrzbiete to stare, rodzime polskie rasy, odznaczające się właściwościami cechującymi populacje autochtoniczne, takimi jak doskonałe przystosowanie do trudnych warunków środowiska, niewybredność w doborze pasz, zdolność do ograniczania wydajności umożliwiająca przetrwanie sezonowych niedoborów paszowych, jak też dość szybkie regenerowanie utraconej kondycji.

Bydło polskie czerwono-białe charakteryzuje się wyraźnie dwukierunkową użytkowością, jest dobrze przystosowane do utrzymania w gospodarstwach dysponujących trwałymi użytkami zielonymi; odznacza się dużą odpornością i zdrowotnością, długowiecznością, dobrą płodnością, lekkimi porodami i dobrym odchowem cieląt. Bydło polskie czarno-białe historycznie użytkowane było w kierunku mleczno-mięsnym; odznacza się ono cechami takimi jak: dobra mleczność, znaczna odporność na choroby i zdrowotność, dobra płodność, lekkie porody, duża żywotność cieląt i łatwość ich odchowu, a także doskonałe przystosowanie do rodzimych warunków środowiska.

Wymogi:

  • realizacja programu hodowlanego ochrony zasobów genetycznych bydła danej rasy,
  • minimalna liczba samic w stadzie, do których przysługuje płatność – 4 krowy tej samej rasy zakwalifikowanej do udziału w programie ochrony,
  • wpis krów do księgi hodowlanej bydła danej rasy,
  • prowadzenie kontroli użytkowości mlecznej i dokumentacji hodowlanej w stadzie.

Wysokość płatności rolnośrodowiskowej – 1140 PLN/szt.

Wariant 7.2 Zachowanie lokalnych ras koni

Opis: Rodzime rasy koni są doskonale przystosowane do miejscowych, często bardzo trudnych warunków środowiska. Charakteryzują się takimi cechami jak: odporność na choroby, wysoka płodność i plenność, dobre cechy mateczne, długowieczność oraz zdolności adaptacyjne do skrajnych warunków środowiskowych i paszy o niskiej jakości. Rodzime rasy koni powinny być zachowane i promowane w systemie produkcji ekstensywnej oraz w gospodarstwach ekologicznych i agroturystycznych, gdzie ich użytkowanie pełni także funkcje pozaprodukcyjne, a zwłaszcza edukacyjne.

Pakiet obejmuje rasy koni, dla których realizowane są programy hodowlane ochrony zasobów genetycznych: konik polski, koń huculski, koń małopolski, koń śląski, koń wielkopolski, koń sokólski oraz koń sztumski.

Konik polski to typowy przedstawiciel polskiej rasy koni małych, wywodzący się bezpośrednio od dzikich koni – tarpanów. Konie huculskie należą do jednej z najstarszych ras koni opisanych w Polsce, zostały ukształtowane we wschodnich Karpatach, w surowym klimacie górskim. Koń małopolski to rasa o genotypie i fenotypie podkreślającym odrębność i specyfikę polskiego angloaraba. Koń śląski wywodzi się w liniach żeńskich od miejscowych szlachetnych klaczy i od ogierów oldenburskich i wschodnio-fryzyjskich. Koń wielkopolski powstał w wyniku uszlachetniania krajowego pogłowia końmi wschodnio-pruskimi i trakeńskimi. Koń sokólski został wytworzony w końcu XIX wieku na terenach Wileńszczyzny, Grodzieńszczyzny i Białostocczyzny poprzez krzyżowanie miejscowych klaczy z ogierami zimnokrwistymi. Koń sztumski powstał w wyniki krzyżowania miejscowych nizinnych koni żuławskich z ogierami belgijskimi i reńsko-belgijskimi na początku XX wieku.

Wymogi:

  • realizacja programu hodowlanego ochrony zasobów genetycznych koni danej rasy,
  • minimalna liczba samic w stadzie, do których przysługuje płatność – 2 klacze tej samej rasy
    zakwalifikowanej do udziału w programie ochrony,
  • wpis koni do księgi zwierząt hodowlanych danej rasy i prowadzenie dokumentacji hodowlanej stada.

Wysokość płatności rolnośrodowiskowej: 1500 PLN/szt.

Wariant 7.3. Zachowanie lokalnych ras owiec

Opis: Realizacja tego pakietu ma za zadanie zachowanie różnorodności genetycznej rodzimych ras owiec oraz ras wytworzonych na terenie Polski, dobrze zaadaptowanych do lokalnych warunków środowiskowych i systemów utrzymania.

Pakiet obejmuje rasy owiec, dla których realizowane są programy hodowlane ochrony zasobów genetycznych: wrzosówka, świniarka, owca olkuska, polska owca górska odmiany barwnej, merynos odmiany barwnej, polska owca nizinna odmiany uhruskiej, owca wielkopolska, polska owca nizinna odmiany żelaźnieńskiej, korideil, owca kamieniecka, owca pomorska, cakiel podhalański i merynos polski w starym typie.

Rodzime, prymitywne rasy owiec (cakiel podhalański, świniarka, wrzosówka) odegrały dużą rolę w kształtowaniu późniejszych szlachetnych regionalnych typów owiec, a merynos starego typu był protoplastą grupy owiec merynosowych charakteryzujących się doskonalej jakości wełną. Lokalne rasy owiec cechuje bardzo dobre przystosowanie do miejscowych warunków środowiska, minimalne wymagania paszowe oraz duża odporność na choroby i niekorzystne warunki bytowania. Cechy te potwierdzają zasadność pracy nad przywróceniem tym owcom należnego im miejsca w ekosystemie poprzez wykorzystanie ich do wypasu na rzecz zachowania walorów środowiska przyrodniczego oraz jako ważnego elementu folkloru wsi. Polskie owce górskie są nieodłącznym elementem gospodarki, tradycji i kultury ludzi gór. Wypas owiec na trwałych użytkach zielonych ma bardzo korzystny wpływ na kształtowanie i pielęgnację krajobrazu szczególnie w ubogich biotopach takich jak obszary górskie, pojezierza i doliny rzeczne. Owce odgrywają także dużą rolę w agroturystyce stanowiąc ważny element krajobrazu oraz dostarczając specyficznych produktów tj.: oscypek (polska owca górska), kożuchy (owca rasy wrzosówka), naturalnie kolorowa wełna (merynos barwny, polska owca górska odmiany barwnej). Użytkowanie owiec w gospodarstwie stanowi dodatkowo atrakcję turystyczną.

Wymogi:

  • realizacja programu ochrony zasobów genetycznych owiec danej rasy,
  • minimalna liczba samic tej samej rasy w stadzie, do których przysługuje płatność:
    - 5 matek owcy olkuskiej,
    - 10 matek owiec pozostałych ras
  • zakwalifikowanych do udziału w programie ochrony,
  • wpis owiec do księgi zwierząt hodowlanych danej rasy i prowadzenie dokumentacji hodowlanej,
  • liczba maciorek przypadających na jednego tryka nie może przekroczyć 30.

Wysokość płatności rolnośrodowiskowej – 320 PLN/szt.

Wariant 7.4. Zachowanie lokalnych ras świń

Opis: Pakiet obejmuje rasy świń, dla których realizowane są programy ochrony zasobów genetycznych: puławska, złotnicka biała i złotnicka pstra. Są to rasy wywodzące się od prymitywnych świń z terenów polskich i Wileńszczyzny.

Naturalny rozwój populacji świń ras lokalnych, przy aktualnych uwarunkowaniach rynkowych, byłby niemożliwy z powodu gorszych wskaźników użytkowości tucznej i rzeźnej w stosunku do ras mięsnych oraz ich mieszańców. Świnie ras lokalnych posiadają cechy, które w przyszłości mogą być wykorzystane w hodowli, a obecnie stanowią rezerwę genetyczną; są to przede wszystkim: dobra płodność, plenność i cechy mateczne, bardzo dobra jakość mięsa, specyficzna dla tych ras genetyczna odporność na choroby oraz odmienność genetyczna i fenotypowa od ras utrzymywanych powszechnie.

Wymogi:

  • realizacja programu hodowlanego ochrony zasobów genetycznych świń danej rasy,
  • minimalna liczba samic tej samej rasy – w stadzie, do których przysługuje płatność:
    - 10 loch stada podstawowego świń rasy puławskiej,
    - 8 loch stada podstawowego świń rasy złotnickiej białej,
    - 8 loch stada podstawowego świń rasy złotnickiej pstrej,
  • maksymalna liczba loch, do której przysługuje płatność:
    - 70 loch stada podstawowego świń rasy puławskiej,
    - 100 loch stada podstawowego świń rasy złotnickiej białej,
    - 100 loch stada podstawowego świń rasy złotnickiej pstrej,
  • prowadzenie oceny wartości użytkowej i dokumentacji hodowlanej w stadzie,
  • wpis loch do księgi zwierząt hodowlanych danej rasy.

W gospodarstwie zgłoszonym do programu rolnośrodowiskowego obowiązuje konieczność zachowania wszystkich trwałych użytków zielonych i elementów krajobrazu, nieużytkowanych rolniczo.

Wysokość płatności rolnośrodowiskowej – 570 PLN/szt.